هنگام صرف غذا معمولا افراد توجه چندانی به حرکات دهان خود ندارند و این عمل را به صورت ناخودآگاه انجام می‌دهند. با این حال، ترجیح دادن یک سمت دهان برای جویدن لقمه‌ها، یکی از رفتارهای شایعی است که به دلایل مختلف از جمله از دست دادن دندان یا احساس درد شکل می‌گیرد. این رفتار ممکن است در ابتدا یک راهکار ساده برای فرار از علائم آزاردهنده به نظر برسد، اما تداوم آن می‌تواند سلامت فک و دندانها را تحت تاثیر قرار دهد.
بنابراین آگاهی از عوارض غذا خوردن با یک طرف دهان به شما کمک می‌کند پیش از بروز آسیب‌های جدی، رفتارهای خود را اصلاح کنید. در این مقاله، دلایل اهمیت جویدن غذا با هر دو سمت دهان و پیامدهای عدم توجه به آن را بررسی خواهیم کرد. پیشنهاد می‌کنیم تا پایان مطلب همراه ما باشید.
آیا غذا خوردن با یک سمت دهان واقعا مضر است؟
بسیاری از افراد در مورد جویدن غذا تنها با یک سمت دهان سوالات زیادی دارند و نگران عوارض این رفتار هستند. در پاسخ باید گفت اگر این رفتار هرازگاهی به صورت موقت اتفاق بیفتد، نگران‌کننده نیست. برای مثال، هنگامی که در یک سمت دهان به دلیل جراحی احساس ناراحتی می‌کنید، استفاده از طرف دیگر برای غذا خوردن یک اقدام کاملا طبیعی و بی‌خطر به شمار می‌رود.
چرا که فک انسان از انعطاف‌پذیری لازم برای تحمل فشارهای موقتی برخوردار است و در کوتاه‌مدت آسیب نمی‌بیند. با این حال، خطرات و مشکلات زمانی آغاز می‌شوند که این اقدام از حالت موقت خارج شده و به یک عادت همیشگی و طولانیمدت در تمام وعده‌های غذایی تبدیل شود.
عوارض غذا خوردن با یک طرف دهان چیست؟
سیستم جویدن به گونه‌ای طراحی شده است که نیروهای حاصل از خرد کردن غذا به طور مساوی بین دو طرف فک تقسیم شوند. زمانی که این تعادل طبیعی برهم می‌خورد و بار کاری تنها روی یک طرف متمرکز می‌شود، زنجیره مهمی از مشکلات ساختاری، عملکردی و بهداشتی در دهان رخ می‌دهد. این عوارض به مرور زمان پیشرفت کرده و می‌توانند بخش‌های مختلفی از سلامتی را تحت تاثیر قرار دهند که در ادامه به بررسی آن‌ها می‌پردازیم.
رشد نامتقارن عضلات جونده: عضلات جونده فک مانند سایر عضلات بدن در برابر میزان فعالیت واکنش نشان می‌دهند. وقتی همیشه با یک طرف دهان غذا می‌جوید، عضلات جونده آن سمت به دلیل تحمل فشار و کار مداوم، تقویت شده و حجیم‌تر می‌شوند.
در مقابل، عضلات سمت دیگر دهان به علت کاهش فعالیت دچار ضعف شده و تحلیل می‌روند. این نابرابری در عملکرد عضلات به مرور زمان می‌تواند باعث برهم خوردن تقارن چهره شود و ظاهر فک را در یک سمت بزرگ‌تر از سمت دیگر نشان دهد که این امر زیبایی صورت را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
افزایش سایش دندانها: از سایر عوارض غذا خوردن با یک طرف دهان می‌توان به سایش شدید دندانها اشاره کرد. هر دندان برای تحمل بخشی از نیروی حاصل از جویدن طراحی شده است. وقتی غذا خوردن به صورت یکطرفه انجام می‌شود، دندان‌های آن سمت فشار بیشتری را تحمل می‌کنند و اصطکاک روی سطح جوینده آن‌ها سرعت سایش مینا را به شدت افزایش می‌دهد.
در نتیجه، ارتفاع دندانها به تدریج کاهش پیدا می‌کند و لایه‌های زیرین و حساس‌تر دندان نمایان می‌شوند که همین امر احتمال حساسیت نسبت به غذاهای سرد و گرم را افزایش می‌دهد.
مشکلات گوارشی: یکی از وظایف اصلی دندانها، خرد و آسیاب کردن کامل مواد غذایی پیش از ورود به دستگاه گوارش است. هنگام جویدن یکطرفه، غذا به میزان کافی و به طور یکنواخت زیر دندانها له نشده و لقمه‌ها با ابعاد بزرگ‌تر و به صورت ناقص بلعیده می‌شوند. در نتیجه، معده برای هضم و تجزیه مواد غذایی تحت فشار قرار می‌گیرد که تداوم این امر در طولانیمدت می‌تواند به ضعیف شدن عملکرد دستگاه گوارش و سوءهاضمه منجر شود.
افزایش احتمال پوسیدگی: عمل جویدن و جریان طبیعی بزاق در پاکسازی سطح دندانها و حذف ذرات غذا نقش مهمی ایفا می‌کند. در سمتی از دهان که کمتر برای جویدن استفاده می‌شود، تولید بزاق کاهش یافته و ذرات غذا به راحتی در فواصل میان دندانها تجمع می‌یابند. این امر شرایط مساعدی برای فعالیت باکتری‌ها فراهم می‌کند و خطر بروز پوسیدگی یا ابتلا به بیماری‌های لثه را افزایش می‌دهد.
اختلال مفصل گیجگاهی فکی: مفاصل گیجگاهی فکی (TMJ) که در اتصال فک پایین به جمجمه نقش دارند، به صورت جفت و هماهنگ عمل می‌کنند. غذا خوردن با یک طرف دهان باعث وارد آمدن فشار شدید روی مفصل سمتی می‌شود که کار جویدن را انجام می‌دهد. این امر می‌تواند به آسیب مفصلی، ایجاد صداهای غیرطبیعی هنگام باز و بسته کردن دهان، خستگی عضلات فک و احساس درد در ناحیه صورت، گوش و گردن منجر شود.
ترک خوردن دندانها: ترک خوردن دندانها نیز از مهم‌ترین عوارض غذا خوردن با یک طرف دهان است. چون فشار سنگین ناشی از جویدن یکطرفه ممکن است فراتر از توان ساختاری دندانها باشد و ترک‌های میکروسکوپی در بدنه آن‌ها ایجاد کند. این ترک‌ها با گذشت زمان عمیق‌تر شده و به شکستگی‌های جدی منجر می‌شوند که در موارد شدید، حتی با درمان ریشه نیز نمی‌توان پیامدهای آن را مدیریت کرد.
چه موقع از دندانپزشک کمک بگیریم؟
احساس درد یا ناراحتی هنگام جویدن غذا اغلب اولین عاملی است که فرد را به استفاده از یک سمت دهان سوق می‌دهد. با این حال، بی‌توجهی به این موضوع و تداوم جویدن یکطرفه می‌تواند به آسیب‌های ساختاری در فک و دندانها منجر شود که درمان آن‌ها مستلزم مداخله تخصصی است. مراجعه به دندانپزشک و ارزیابی بایت (نحوه روی هم قرار گرفتن دندانها) به شناسایی زودهنگام علل زمینه‌ای و جلوگیری از بروز مشکلات پیچیده‌تر کمک می‌کند. علائم هشداردهنده‌ای که نیازمند ارزیابی هستند عبارت‌اند از:
- احساس درد یا حس ناخوشایند هنگام فشار دادن دندانها روی هم یا جویدن مواد غذایی
- جابه‌جا شدن ناخودآگاه و اتوماتیک لقمه‌های غذا به یک سمت دهان
- احساس خستگی، کوفتگی یا درد در عضلات فک پس از صرف غذا
- شنیده شدن صدای غیرعادی در مفصل فک هنگام باز و بسته کردن دهان یا جویدن غذا
- گیر کردن مکرر ذرات غذا میان دندان‌های یک سمت خاص
- حساسیت مداوم دندانها نسبت به سرما، گرما یا مواد غذایی شیرین
- تورم، قرمزی یا خونریزی لثه‌ها هنگام مسواک زدن
- تغییر در تقارن ظاهری صورت یا احساس ناهماهنگی در نحوه روی هم قرار گرفتن دندانها
نتیجه‌گیری
اگرچه جویدن غذا با یک سمت دهان ممکن است در ابتدا یک واکنش ساده و ناخودآگاه برای کنترل علائم آزاردهنده باشد؛ اما تداوم آن می‌تواند تعادل طبیعی سیستم فک و دهان را برهم بزند. تمرکز فشار بر یک سمت دهان، علاوه بر از بین بردن تقارن عضلات صورت و بروز اختلالات مفصل گیجگاهی فکی، باعث سایش شدید مینا، ترک خوردن دندانها و افزایش خطر پوسیدگی می‌شود.
با مراجعه به موقع به دندانپزشک، تشخیص علت اصلی بروز این مشکل و به‌کارگیری راهکارهای درمانی مناسب، می‌توانید عملکرد جویدن را به حالت طبیعی بازگردانید و از سلامت دهان و دندان‌های خود محافظت کنید. اگر در این زمینه نگرانی خاصی دارید یا فکر می‌کنید جویدن غذا با یک سمت دهان برایتان مشکل ایجاد کرده است، جهت مشاوره و دریافت راهنمایی‌های تخصصی با کلینیک مینا تماس بگیرید.
سوالات متداول بیماران در مورد عوارض غذا خوردن با یک طرف دهان
آیا غذا خوردن با یک طرف دهان همیشه آسیب جدی به دنبال دارد؟
اگر این کار موقتی باشد و تنها چند روز طول بکشد، خطری ندارد. اما تداوم آن در طولانیمدت به عضلات صورت، مینای دندان و مفصل فک آسیب می‌زند.
شایع‌ترین دلیل غذا خوردن با یک طرف دهان چیست؟
مشکلات زمینه‌ای مانند درد دندان، پوسیدگی عمیق، حساسیت به گرما و سرما یا بلند بودن روکش همگی می‌توانند در بروز این مشکل نقش داشته باشند.
آیا از دست دادن دندان می‌تواند علت غذا خوردن با یک سمت دهان باشد؟
بله، فقدان دندان در یک سمت، سطح جویدن را کاهش داده و فرد را مجبور می‌کند برای خرد کردن غذا تنها از سمت دیگر استفاده کند.
چرا در سمتی از دهان که کمتر غذا می‌جویم، پلاک و جرم بیشتری تجمع می‌یابد؟
چون عدم جویدن غذا با آن سمت دهان ترشح بزاق را کاهش می‌دهد و فرآیند شست‌وشوی طبیعی دندانها را مختل می‌کند.
آیا جویدن غذا با یک سمت دهان باعث ترک خوردن دندانها می‌شود؟
بله، دندانها تحمل فشار بیش‌ازحد یا طولانیمدت را ندارند و ممکن است در اثر جویدن یکطرفه آسیب ببینند.
جویدن با یک سمت دهان چه تاثیری بر روکش‌ها و پرکردگی‌ها دارد؟
این عادت ممکن است به مرور زمان به شکستن یا شل شدن روکش‌ها، بریج‌ها و پرکردگی‌ها منجر شود.
چگونه می‌توان در خانه عادت جویدن یکطرفه را اصلاح کرد؟
با آهسته غذا خوردن و جابه‌جایی ارادی لقمه‌ها بین دو سمت دهان می‌توان این عادت را به تدریج کنار گذاشت. نوشیدن آب نیز برای کمک به ترشح بزاق مفید است و از عوارض غذا خوردن با یک طرف دهان جلوگیری می‌کند.
در چه شرایطی ارتودنسی برای رفع عادت جویدن یکطرفه توصیه می‌شود؟
در صورتی که کج بودن دندانها و کاهش سطح تماس بین آن‌ها در یک سمت دهان علت بروز این مشکل باشد، ارتودنسی می‌تواند به رفع آن کمک کند.
